Bảo đảm thuốc ARV điều trị bền vững cho bệnh nhân HIV

PV19:40 23/06/2024

Thời gian qua, tình trạng thiếu thuốc điều trị ARV khiến cho người nhiễm HIV rất lo ngại bị gián đoạn điều trị.

Tại một số địa phương đã có bệnh nhân HIV nhóm (điều trị ổn định) thay vì được nhận đủ thuốc ARV sử dụng trong ba tháng thì chỉ được nhận thuốc dùng một tháng, thậm chí hai tuần.

Theo số liệu thống kê của Cục Phòng, chống HIV/AIDS (Bộ Y tế), tính đến thời điểm hiện tại cả nước phát hiện gần 250.000 người nhiễm HIV. Trong năm 2023, phát hiện 13.445 trường hợp HIV dương tính mới, 1.623 trường hợp tử vong. Số người nhiễm HIV biết tình trạng bệnh là 234.220 trường hợp. Về điều trị thuốc kháng HIV (ARV), hiện có 534 cơ sở y tế điều trị HIV trên toàn quốc trong đó có 513 cơ sở sử dụng thuốc do bảo hiểm y tế chi trả. Số người bệnh HIV đang điều trị bằng thuốc ARV tiếp tục tăng.

Thăm khám cho bệnh nhân HIV.

Trong số bệnh nhân đang điều trị ARV có 82% được làm xét nghiệm tải lượng HIV nhằm theo dõi hiệu quả điều trị ARV. 98,3% người bệnh điều trị ARV có tải lượng HIV dưới ngưỡng ức chế (dưới 1000 bản sao /mL máu). Kết quả này vượt chỉ tiêu 95% trong Chiến lược quốc gia hướng đến kết thúc AIDS vào năm 2030.

Điều trị thuốc ARV cho người nhiễm HIV cần liên tục, suốt đời và người bệnh HIV cần tuân thủ điều trị tốt. Hiệu quả điều trị thuốc ARV không chỉ làm cải thiện sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người nhiễm HIV mà còn làm giảm nhiễm HIV mới, giảm lây truyền HIV từ mẹ sang con.

Người bệnh HIV điều trị thuốc ARV có tải lượng HIV dưới 200 bản sao/ml thì sẽ không làm lây truyền HIV quan quan hệ tình dục. Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi đường lây truyền HIV chủ yếu hiện nay tại Việt Nam là qua quan hệ tình dục. Phụ nữ mang thai nhiễm HIV có tải lượng HIV dưới 50 bản sao/ml vào lúc chuyển dạ thì tỷ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con giảm từ 45% xuống còn dưới 0,5%. Điều này góp phần quan trọng vào việc kết thúc bệnh dịch AIDS vào năm 2030.

Video đang HOT

Khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới năm 2023 cho rằng, khi tải lượng HIV dưới ngưỡng ức chế thì người nhiễm HIV gần như không làm lây truyền HIV qua quan hệ tình dục. Điều này cho thấy, việc mở rộng và duy trì điều trị ARV bảo đảm chất lượng, hiệu quả sẽ góp phần quan trọng trong việc giảm nguy cơ nhiễm HIV mới trong cộng đồng. Tuy nhiên, do khó khăn trong quá trình tự mua sắm thuốc điều trị HIV nên thời gian gần đây, một số tỉnh, thành phố lo lắng nguy cơ có thể bị gián đoạn thiếu thuốc bảo hiểm y tế. Việc này khiến nhiều bệnh nhân nhiễm HIV lo lắng bị gián đoạn thuốc sẽ nguy cơ tiến triển tình trạng bệnh.

Tìm thuốc bằng nhiều giải pháp

Trong bối cảnh mua sắm thuốc ARV điều trị cho người nhiễm HIV gặp một số khó khăn, thì việc Tổ chức Y tế thế giới, Chính phủ Australia hỗ trợ thuốc Acriptega – một loại thuốc ARV phác đồ bậc 1 ưu tiên là rất cần thiết cho công tác điều trị người bệnh HIV tại Việt Nam hiện nay.

Theo Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan, thời gian qua, công tác mua sắm thuốc ARV điều trị người nhiễm HIV tại Việt Nam gặp một số khó khăn. Do đó, đây là món quà rất thiết thực, là tình cảm quý báu của Tổ chức Y tế thế giới và Chính phủ Australia mang đến cho những bệnh nhân điều trị HIV tại Việt Nam.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết thêm, hiện Bộ Y tế đang quyết liệt thúc đẩy việc mua sắm thuốc ARV từ nguồn BHYT và vừa hoàn thành việc đàm phán giá thuốc ARV đợt 1. Dự kiến từ tháng 6 đến tháng 8-2024 sẽ có 14,5 triệu viên thuốc được cung cấp để điều trị cho người bệnh HIV. Số thuốc còn lại sẽ được đấu thầu tập trung cấp quốc gia, để kịp thời nối tiếp bảo đảm người nhiễm HIV đang điều trị không bị gián đoạn thuốc.

Cấp thuốc điều trị cho người nhiễm HIV .

Theo Cục Phòng, chống HIV/AIDS, công tác điều trị thuốc ARV cho người nhiễm HIV được triển khai tại Việt Nam đến nay đã hơn 20 năm. Trong những năm gần đây, trung bình mỗi năm có trên 10.000 người nhiễm HIV được đưa vào điều trị thuốc ARV. Từ năm 2019, Việt Nam bắt đầu chuyển giao chi phí thuốc ARV và các dịch vụ điều trị ARV do bảo hiểm y tế chi trả. Từ năm 2020, Việt Nam đã thực hiện phác đồ ARV tối ưu theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới.

Thuốc Acriptega là thuốc viên kết hợp phác đồ tối ưu điều trị nhiễm HIV. Hiện nay, có khoảng 85% người bệnh đang sử dụng phác đồ tối ưu này, bao gồm cả điều trị cho phụ nữ mang thai nhiễm HIV.

Phác đồ này cũng đã được bảo hiểm y tế chi trả. Điều trị thuốc ARV cho người nhiễm HIV cần liên tục, suốt đời và người bệnh HIV cần tuân thủ điều trị tốt.

Trong thời gian tới, Bộ Y tế sẽ tiếp tục chiến lược mở rộng điều trị ARV trong ngày, điều trị ARV nhanh cho tất cả các trường hợp nhiễm HIV được phát hiện; đồng thời tiếp tục tháo gỡ các vướng mắc trong quá trình mua sắm thuốc ARV, nhằm duy trì cung ứng thuốc, bảo đảm điều trị bền vững cho bệnh nhân HIV/AIDS.

Gia tăng bệnh nhân bỏ điều trị HIV

Do nhiều nguyên nhân, số bệnh nhân bỏ điều trị HIV đang gia tăng, ảnh hưởng lớn đến thành quả và công tác phòng, chống HIV của tỉnh.

Bỏ điều trị vì nhiều nguyên nhân

Theo số liệu của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, những năm trước, bình quân mỗi năm, số bệnh nhân nhiễm HIV trên địa bàn tỉnh bỏ điều trị ARV từ 3 đến 5 ca; riêng tại Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh từ 1 đến 2 ca. Thế nhưng, năm 2023 và 4 tháng đầu năm 2024, số ca bỏ điều trị tại trung tâm lên đến 45 ca, tập trung hầu hết là người nhiễm HIV ở TP. Nha Trang. Theo bác sĩ Tôn Thất Toàn - Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, tháng 6-2023, sau khi các phòng khám đa khoa khu vực ở Nha Trang giải thể, 444 bệnh nhân nhiễm HIV trên địa bàn thành phố được chuyển lên Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh để điều trị, trong đó có 45 bệnh nhân không muốn xin phiếu chuyển tuyến để nhận thuốc bảo hiểm y tế và bỏ điều trị.

Chuẩn bị thuốc ARV cho bệnh nhân nhiễm HIV ở Trung tâm Y tế thị xã Ninh Hòa.

Trong số bệnh nhân bỏ điều trị, có bệnh nhân do đi làm ăn xa không có mặt ở địa phương; có người sợ bị lộ thông tin nên bỏ điều trị và tự ra ngoài mua thuốc uống; bệnh nhân là người nghiện chích ma túy thì có tâm lý buông xuôi... Anh N.T.T (ở Nha Trang) bị nhiễm HIV 3 năm nay, lây từ bạn tình đồng giới. Sau khi xét nghiệm phát hiện bị nhiễm HIV, anh T. đã tham gia điều trị tại Phòng khám Đa khoa khu vực số 3. Khi phòng khám giải thể, anh T. được chuyển lên khám và điều trị tại Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh. Tuy nhiên, lo lắng sợ bị lộ thông tin nên anh T. bỏ điều trị và tự ra ngoài mua thuốc uống. Cũng lây nhiễm HIV từ bạn tình cùng giới, anh C.V.K (ở thị xã Ninh Hòa) tham gia điều trị thuốc ARV 1 năm. Trong thời gian điều trị, với tâm lý lo sợ bị kỳ thị và muốn giấu thông tin với gia đình, anh K. vào TP. Hồ Chí Minh kiếm việc làm và bỏ điều trị.

Bà Hồ Minh Mi - Phó Trưởng Cơ sở điều trị Methadone, chuyên trách HIV của Trung tâm Y tế thị xã Ninh Hòa cho biết, năm 2023, trung tâm ghi nhận có 3 ca bỏ điều trị, đến năm 2024 có 1 ca quay lại điều trị. Cũng như các địa phương khác, số người nhiễm HIV bỏ điều trị trên địa bàn thị xã Ninh Hòa phần lớn là nam giới, đi làm ăn xa, người có quan hệ tình dục đồng giới sợ bị lộ thông tin, sợ kỳ thị...

Nhiều hệ lụy

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có gần 1.530 bệnh nhân nhiễm HIV đang được quản lý. Có 4 cơ sở thực hiện điều trị ARV cho gần 1.230 bệnh nhân, gồm: Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, Trung tâm Y tế Cam Ranh, thị xã Ninh Hòa và huyện Diên Khánh.

Bác sĩ Tôn Thất Toàn cho biết, do HIV là bệnh mạn tính nên người bệnh cần phải dùng thuốc đều đặn hàng ngày để ức chế vi rút. Việc sử dụng thuốc ARV phải theo chỉ định của bác sĩ chuyên môn. Nếu sử dụng không đúng phác đồ điều trị có thể gây ra các tác dụng phụ và làm giảm hiệu quả điều trị. Do đó, bệnh nhân HIV/AIDS nên tuân thủ chế độ uống thuốc đều đặn và thường xuyên đi khám để được bác sĩ theo dõi sức khỏe. Sử dụng thuốc ARV đúng cách thì chất lượng cuộc sống của người nhiễm HIV được cải thiện, có khả năng lao động và làm việc như người bình thường. Ngoài ra, điều trị bằng thuốc ARV còn giảm nguy cơ lây truyền HIV sang người khác, nhất là làm giảm khả năng lây truyền HIV qua quan hệ tình dục, từ mẹ sang con. Nếu bỏ điều trị hoặc uống thuốc không đều sẽ không ức chế được vi rút, làm suy yếu hệ miễn dịch, dẫn đến nhiễm trùng cơ hội từ nhẹ đến nặng, có thể tử vong. Nguy hiểm hơn, việc tự ý điều trị không đúng phác đồ gây tình trạng nguy cơ kháng thuốc cao trong cộng đồng, từ đó làm tăng nguy cơ lây lan chủng kháng thuốc.

Bên cạnh số lượng người nhiễm HIV bỏ điều trị gia tăng, từ tháng 6-2023, Phòng khám chuyên khoa HIV/AIDS thuộc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh phải tiếp nhận 444 bệnh nhân chuyển từ Trung tâm Y tế TP. Nha Trang nên gây quá tải tại đây. Hiện nay, Phòng khám chuyên khoa HIV/AIDS của trung tâm điều trị cho gần 830 bệnh nhân, trong khi cơ sở vật chất ở đây chật hẹp, chưa đảm bảo cho công tác tư vấn, xét nghiệm... Mặt khác, do cơ chế đấu thầu nên nguy cơ thiếu thuốc điều trị ARV ở các cơ sở điều trị HIV/AIDS trong nước nói chung và tỉnh Khánh Hòa nói riêng có thể xảy ra trong thời gian tới. Từ năm 2024, Dự án Quỹ toàn cầu sẽ không hỗ trợ kinh phí mua thẻ bảo hiểm y tế cho người nhiễm HIV đang điều trị ARV, nguồn kinh phí mua thẻ sẽ sử dụng nguồn ngân sách địa phương. Tuy nhiên, đến nay, nguồn kinh phí này chưa được duyệt cũng là một rào cản trong việc duy trì điều trị ARV liên tục cho bệnh nhân nhiễm HIV trên địa bàn tỉnh.

"Chúng tôi mong muốn có sự chung tay của các cấp, ngành sớm giải quyết những vướng mắc nêu trên để công tác phòng, chống HIV/AIDS ở tỉnh được duy trì, triển khai tốt trong thời gian tới", bác sĩ Tôn Thất Toàn kiến nghị.

Nhiều người trẻ nhiễm HIV bỏ thuốc điều trị, quan hệ tình dục không an toàn Một số người trẻ nhiễm HIV nhưng bỏ thuốc điều trị, quan hệ tình dục không có biện pháp bảo vệ, đây là điều vô cùng nguy hiểm. Ngày 19.12, thạc sĩ, bác sĩ CK.II Dư Tuấn Quy, Trưởng khoa Nhiễm - thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM) đã đưa ra cảnh báo trẻ vị thành niên, người trẻ tuổi bị...