5 bệnh lặn đơn gen nguy hiểm cần sàng lọc trước sinh

Thalassemia là 1 trong 5 bệnh lặn đơn gen phổ biến và nguy hiểm, gây ra nỗi đau và gánh nặng chi phí cho nhiều gia đình nhưng chưa được tầm soát đúng mức.

Nỗi đau mang tên ‘bệnh đơn gen’

Vợ chồng anh L. T (39 tuổi, ngụ quận Bình Tân, TP.HCM) không khỏi xót xa khi biết rằng cả cuộc đời của con trai mình sẽ gắn liền với bệnh viện để truyền máu và thải sắt, do bị tan máu bẩm sinh (Thalassemia).

Cách đây hai năm, khi thấy con trai cứ gầy yếu và chậm phát triển, anh T. đưa đi khám và phát hiện bé mắc bệnh Thalassemia, không thể chữa lành. “Vậy là kể từ 1 tuổi, cháu đã phải chịu đau đớn và đương đầu với bệnh tật, còn gia đình thì ngày càng khánh kiệt vì chi phí y tế quá cao, không biết khi nào mới có cơ hội chữa khỏi”, anh T. khổ sở nói.

5 bệnh lặn đơn gen nguy hiểm cần sàng lọc trước sinh - Hình 1

Các bệnh lặn đơn gen được tầm soát khá dễ dàng với thực hiện xét nghiệm gen tìm ra người lành mang gen bệnh

Trường hợp con trai anh T. là một trong 12 triệu người Việt mang gen bệnh Thalassemia hiện nay. Và mỗi năm, cả nước có thêm 8.000 trẻ sinh ra mắc căn bệnh nguy hiểm này. Đây là 1 trong 5 bệnh lặn đơn gen phổ biến nhưng thường bị bỏ qua khâu tầm soát, gồm Thalassemia thể Alpha, Thalassemia thể Beta, rối loạn chuyển hóa đường galactose (trẻ sinh ra không uống được sữa mẹ và sản phẩm từ sữa), Phenylketon niệu gây rối loạn quá trình sản xuất protein hay thiếu hụt men G6PD tăng nguy cơ tán huyết (vỡ hồng cầu).

“Gần đây nhiều gia đình Việt đã ý thức được việc cần thực hiện sàng lọc dị tật di truyền do bất thường số lượng nhiễm sắc thể như Hội chứng Down; Edwards, Patau nhưng thường bỏ quên 5 bệnh lặn đơn gen nguy hiểm. Việc tiếp theo là làm sao để việc tầm soát 5 bệnh lặn đơn gen nguy hiểm, trong đó có Thalassemia cũng được các gia đình ý thức và đón nhận như NIPT”, TS Giang Hoa – Phó viện trưởng Viện Di truyền Y học – Gene Solutions cho biết.

5 bệnh lặn đơn gen nguy hiểm cần sàng lọc trước sinh - Hình 2

TS Giang Hoa cho rằng các bệnh đơn gen là khá phổ biến ở Việt Nam nhưng chưa được tầm soát đúng mức.

Còn PGS.TS.BS Lê Hồng Cẩm – Giảng viên thỉnh giảng tại Đại học Y Dược TP.HCM thì cho biết, dù đây là 5 bệnh khá phổ biến và nguy hiểm, nhưng nhiều năm trước thai phụ chưa có nhiều thông tin để đánh giá tầm quan trọng của việc tầm soát, bên cạnh đó là chi phí còn khá cao.

Trên thực tế, trước đây việc xét nghiệm các dị tật di truyền bằng NIPT và tầm soát 5 bệnh đơn gen nói trên rất khó khăn, chi phí đắt đỏ do phải phụ thuộc vào công nghệ của nước ngoài. Tuy nhiên, từ khi Viện Di truyền Y học – Gene Solutions ra đời và tiên phong nghiên cứu phát triển giải pháp xét nghiệm giải trình tự gen thế hệ mới NIPT trisure và triSure Carrier dành riêng cho người Việt, thì nhiều thai phụ đã được thụ hưởng thành tựu của xét nghiệm sản khoa hiện đại với chi phí hợp lý hơn.

Nỗ lực ‘phổ thông hóa’ xét nghiệm sàng lọc bệnh đơn gen

Không chỉ kéo giảm chi phí, để “phổ thông hóa” các xét nghiệm trên, Viện và Gene Solutions còn áp dụng chương trình hỗ trợ đặc biệt. Đó là khi chọn xét nghiệm NIPT triSure9.5 và triSure (sàng lọc các bất thường số lượng nhiễm sắc thể phổ biến như Down, Edwards, Patau,…), các thai phụ sẽ được xét nghiệm triSure Carrier miễn phí để sàng lọc 5 bệnh đơn gen.

Thai phụ nào dương tính với 1 trong 5 bệnh lặn này, chồng sẽ được hỗ trợ làm xét nghiệm miễn phí để xác định có phải là người lành mang gen cùng bệnh không, nếu kết quả dương tính thì em bé sinh ra có 25% nguy cơ mắc bệnh.

Không dừng lại ở đó, Viện sẽ tiếp tục xét nghiệm gen miễn phí cho thai nhi hoặc trẻ sau sinh. Việc tầm soát này là vô cùng cần thiết, giúp phát hiện sớm những bệnh di truyền lặn phổ biến cho trẻ, từ đó có thể can thiệp hoặc tăng hiệu quả điều trị.

5 bệnh lặn đơn gen nguy hiểm cần sàng lọc trước sinh - Hình 3

PGS.TS.BS Lê Hồng Cẩm – Giảng viên thỉnh giảng tại Đại học Y Dược TP.HCM cho rằng các cặp vợ chồng nên tầm soát các bệnh lặn đơn gen trước khi có kế hoạch sinh con.

“Tốt nhất, để phòng ngừa những bệnh này ở trẻ, các cặp vợ chồng trước khi có kế hoạch sinh con cần làm xét nghiệm để xem có cùng mang bệnh lặn đơn gen hay không. Nếu bố mẹ cùng mang gen bệnh thì có thể lựa chọn phương pháp thụ tinh trong ống nghiệm, sau đó chọn phôi khỏe mạnh để chuyển vào tử cung và bố mẹ có thể an tâm sinh ra em bé không mắc bệnh đơn gen”, PGS.TS.BS Lê Hồng Cẩm khuyến cáo.

Theo TS Giang Hoa, thai phụ nào cũng có thể chủ động thực hiện xét nghiệm triSure Carrier để sàng lọc bệnh lặn đơn gen trong quá trình chăm sóc thai kỳ. Nói thêm về mức độ nguy hiểm của 5 bệnh này, TS Giang Hoa cho biết, trong trường hợp thể bệnh nặng, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, thai nhi hoặc trẻ sẽ có khả năng nguy hiểm đến tính mạng.

Đến thời điểm hiện tại, 5 bệnh này đều chưa có phương pháp điều trị triệt để, chủ yếu dựa vào các biện pháp trị liệu hỗ trợ. Theo thống kê, mỗi năm chỉ tính riêng việc điều trị cho bệnh nhân Thalassemia đã cần đến 480.000 đơn vị máu và phí điều trị cho số bệnh nhân này khoảng 2.000 tỷ đồng.

Đây là con số đáng báo động, tạo ra gánh nặng cho các gia đình và xã hội cũng như ngành y tế. Do đó, các chuyên gia nhận định, việc tầm soát hiệu quả sẽ giúp kéo giảm tỷ lệ trẻ mắc 5 bệnh lặn đơn gen kể trên, đồng thời góp phần cải thiện chất lượng dân số.

*Tên nhân vật đã được thay đổi vì sự bảo mật thông tin cá nhân.

Ứng dụng xét nghiệm giải trình tự gen vào đa lĩnh vực, hướng đến nền y học chính xác

Hiện nay, kỹ thuật xét nghiệm gen do Viện Di truyền Y học – Gene Solutions phát triển đã được ứng dụng hiệu quả tại Việt Nam, giúp giải mã nhiều căn bệnh mà trước đây thuộc về phạm trù bí ẩn, không thể tìm ra nguyên nhân. Đồng thời, các xét nghiệm này còn được ứng dụng vào đa lĩnh vực, gồm tầm soát, chẩn đoán – điều trị bệnh mạn tính và ung thư di truyền; xác định các bệnh hiếm và chăm sóc sức khỏe sinh sản, từ đó góp phần phát triển nền y học chính xác, nâng cao năng lực dự phòng và quản lý bệnh di truyền tại Việt Nam.

Bạn thấy bài báo này có hữu ích không?
Không

Tin liên quan

Tiêu điểm

Cặp đôi tử vong sau khi ăn dưa muối vì độc tố nguy hiểm có trong không ít thực phẩm
09:03:37 26/10/2020
5 thứ không nên "tham" sau 50 tuổi để có cuộc sống khỏe mạnh trường thọ
06:41:27 25/10/2020
Khung giờ hiểm biến chuối thành thuốc độc
12:40:54 25/10/2020
Nữ sinh bị bạn học chế giễu lười tắm, đến bệnh viện khám mới biết mắc bệnh
14:47:04 25/10/2020
Chàng trai 28 tuổi bị suy thận vì 3 thói quen
14:39:39 26/10/2020
Thực phẩm người suy tuyến giáp nên tránh
17:46:47 25/10/2020
Buổi tối, đem luộc loại quả này để ăn sẽ vừa đẹp da, tiêu mỡ, giải độc, giảm cân lại cải thiện trí não
14:45:31 25/10/2020
Sáng sớm, mẹ bắt tôi trang điểm thật đẹp rồi đưa thẳng đến bệnh viện tâm thần, lý do bà đưa ra khiến tôi ngã ngửa không thể tin nổi
14:29:59 25/10/2020
Loại rau có rất nhiều vào mùa đông được mệnh danh là "kho thuốc bổ": Vừa giàu dinh dưỡng vừa giúp đánh bại 2 "kẻ thù" nguy hiểm nhất của sức khỏe 
22:29:52 26/10/2020
Dọn đến nhà mới được 1 năm, chồng mắc bệnh ung thư, vợ bị sảy thai, bác sĩ hé lộ nguyên nhân không ngờ
18:56:58 26/10/2020

Thông tin đang nóng

Nữ sinh Học viện Ngân hàng mất tích bí ẩn: Bắt giữ 1 người đàn ông liên quan
22:44:21 26/10/2020
Loạt antifan “khẩu nghiệp” chửi bới Đông Nhi khi cô hạ sinh con gái đầu lòng: “miền Trung lũ lụt mà đi đẻ là sao”
22:52:07 26/10/2020
Người Hà Tĩnh dầm mưa cứu kè biển trước khi bão 'mạnh nhất từ đầu năm' đổ bộ
22:29:18 26/10/2020
Bà ngoại U60 gây choáng vì ăn mặc gợi cảm như gái đôi mươi
23:36:37 26/10/2020
Hơn chục năm xứng danh nữ hoàng dao kéo, Park Min Young giờ bị “quay lưng” vì mặt sưng phù
23:31:30 26/10/2020
Bé trai 12 tháng tuổi tử vong thương tâm sau ngày đầu đến nhóm trẻ tư thục
22:18:11 26/10/2020
Đỗ Mạnh Cường lên tiếng về sự cố Trác Thuý Miêu 'ném thiệp bỏ về'
22:44:49 26/10/2020
Hình ảnh gây tranh cãi tại sự kiện ELLE: Thái Từ Khôn "vượt mặt" Dương Mịch, được đãi ngộ ngồi vị trí đặc biệt
23:16:11 26/10/2020
Ranh giới mặc phản cảm và gợi cảm của sao nữ Hàn trên thảm đỏ
22:37:41 26/10/2020
Loạt ảnh bên trong buổi workshop hé lộ nhan sắc thật dàn thí sinh Hoa hậu Chuyển giới Việt Nam, 2 mỹ nhân nổi nhất có như lời đồn?
23:12:19 26/10/2020

Tin mới nhất

Thực đơn eat clean để tự tin khoe dáng sẽ không thể hoàn chỉnh nếu thiếu đi đồ uống này 

23:35:35 26/10/2020
Hãy để nước uống từ trái cây xay hô biến vòng eo của bạn trở nên mi nhon, thon gọn trong một nốt nhạc nhé!

Mỗi khi hệ miễn dịch cố gắng “kêu cứu”, cơ thể sẽ cảnh báo bạn thông qua 6 dấu hiệu rõ ràng sau đây

23:32:54 26/10/2020
Ốm đau hay cảm sốt liên tục có thể do thời tiết, nhưng nguyên nhân chính vẫn là do hệ thống miễn dịch đang gặp trục trặc, vì vậy một khi xuất hiện 6 dấu hiệu này thì bạn cần phải cảnh giác.

Tập thể dục rất tốt nhưng nếu tập luyện theo 4 cách này, chị em sẽ rút ngắn tối đa thời gian vận động mà hiệu quả lại tăng thêm gấp bội 

23:28:55 26/10/2020
Các chuyên gia sức khỏe sẽ đưa ra gợi ý cho bạn về những cách tập thể dục để có thể rút ngắn thời gian tập nhưng lại cải thiện được kết quả.

Ho, sốt, đều dùng 'thần dược', nhiều bệnh nhân nhận kết đắng 

23:25:42 26/10/2020
Chúng tôi thường hay đùa nhau rằng corticoid là thần dược, đau, ho, sốt, bệnh gì tiêm vào cũng đỡ. Vì tác dụng quá nhanh như thế nên nhiều người vô tình lạm dụng mà không biết những mối nguy tiềm ẩn.

Chuyên gia chỉ rõ 5 thói quen ăn uống là nguyên nhân gây sỏi thận, cần loại bỏ sớm 

22:27:05 26/10/2020
Thói quen ăn uống không hợp lý có mối liên quan mật thiết đến quá trình hình thành sỏi thận.

Vẫn mệt mỏi sau khi ngủ đủ 8 tiếng/đêm, 'chỉ mặt' những lý do đằng sau ít người ngờ đến 

22:24:03 26/10/2020
Đồ ăn, đồ uống đưa vào cơ thể cũng có thể ảnh hưởng đến cơ thể. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng uống rượu trong vòng 4 giờ trước khi đi ngủ khiến bạn mất ngủ.

Kinh nghiệm chăm con ốm của 'hot mom' Hằng Túi: 10 năm nuôi con không cần dùng kháng sinh 

22:17:26 26/10/2020
Thời tiết vào Đông, trời lạnh, ẩm, mưa gió thất thường tạo cơ hội cho các vi khuẩn, virus phát triển và lây lan mạnh mẽ, điều đó làm tăng nguy cơ mắc các bệnh của trẻ nhỏ như cảm lạnh, cảm cúm, viêm họng...

Tại sao chế độ dinh dưỡng của bạn nên có chất béo lành mạnh? 

22:13:52 26/10/2020
Cơ thể chúng ta cần chất béo để khỏe mạnh. Nhưng loại chất béo nào nên đưa vào chế độ ăn uống và điều quan trọng là bạn phải biết nên ăn bao nhiêu chất béo để có được sức khỏe tối ưu.

Bệnh nhân qua đời vì ung thư hiến giác mạc cứu đôi mắt của 2 người 

22:10:49 26/10/2020
Hai người đàn ông ở Tây Ninh và An Giang được hồi sinh đôi mắt nhờ giác mạc hiến tặng của một phụ nữ vừa qua đời do ung thư.

Dấu hiệu trên mặt cảnh báo sức khỏe có vấn đề 

22:07:53 26/10/2020
Nếu bị sụp mí, mắt vàng, loét miệng, phát ban hình cánh bướm trên mặt, bạn nên đi kiểm tra sức khỏe ngay.

Em bé gặp nguy kịch chỉ vì nụ hôn 

22:03:56 26/10/2020
Nụ hôn thần chết không phải là lần đầu tiên nhưng vẫn chưa làm thức tỉnh những người làm cha mẹ.

Quan niệm trái chiều của Lan Phương, Thanh Trần về 'mẹ mát tay' 

21:57:56 26/10/2020
Trong khi hot mom Thanh Trần quan niệm nuôi con phải bụ bẫm, diễn viên Lan Phương lại cho rằng bé chỉ cần đạt mức tăng trưởng được khuyến nghị, tiêu hóa tốt, đề kháng khỏe.

Loại cá ướp muối có thể gây chết người 

21:53:55 26/10/2020
Nhiều người Ai Cập vẫn bỏ ngoài tai các cảnh báo và tiếp tục ăn món cá muối cổ truyền, tiềm ẩn nguy hiểm đến tính mạng.

Cả gia đình 4 người bị ngộ độc nặng sau khi ăn bữa tối với trứng gà, cảnh báo cách ăn trứng nguy hiểm có thể sinh độc tố đe dọa tính mạng 

21:50:11 26/10/2020
Nhắc đến một loại thực phẩm rẻ tiền và lành mạnh nhất với các gia đình, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến trứng gà nhưng sự thật là món ăn này lại được xếp trong danh sách những thực phẩm dễ gây ngộ độc nhất do CDC Hoa Kỳ bình chọn.

Cụ bà 105 tuổi hồi phục tốt sau 3 ca phẫu thuật lớn liên tiếp

21:08:13 26/10/2020
Cụ bà 105 tuổi được các bác sĩ tiến hành phẫu thuật thay khớp gối, nội soi lấy sỏi đường mật và thay khớp háng thành công. Đây là trường hợp hiếm gặp, người bệnh lớn tuổi bị gãy cổ xương đùi và nhiều bệnh lý nội khoa đi kèm.

Người phụ nữ như "biến thành quái vật" sau khi dùng thuốc kháng sinh và paracetamol để giảm đau tai, bản thân còn sợ hãi khi nhìn vào gương

18:58:32 26/10/2020
Một phụ nữ đã tuyên bố rằng cô ấy trở nên trông như một con quái vật sau khi dùng thuốc kháng sinh và paracetamol để giảm đau tai.

Mắc 2 bệnh ung thư 20 năm, Viện sĩ 80 tuổi đến nay vẫn sống khỏe, bí quyết của ông nằm ở 3 việc không tốn một xu

18:55:07 26/10/2020
Vì sao mang 2 căn bệnh ung thư mà Viện sĩ Zhao Chunsheng vẫn khỏe mạnh suốt 20 năm? Bí quyết của ông là kiên trì 3 việc mỗi ngày.

Thuốc trị tiêu chảy mùa lũ lụt 

14:42:20 26/10/2020
Trong vùng lũ lụt, nguy cơ mắc các bệnh do lũ lụt gây ra như bệnh đường tiêu hóa, ngoài da, mắt... rất cao. Vì vậy chúng ta cần cảnh giác với bệnh đường tiêu hóa, đặc biệt là bệnh tiêu chảy dễ xảy ra trong vùng lũ lụt và biết cách ứng p...

Đau đầu có phải dấu hiệu nhận biết cảm cúm khi mang thai nhanh nhất? 

14:35:11 26/10/2020
Trong giai đoạn đầu mang thai, cơ thể người phụ nữ rất nhạy cảm nên sẽ dễ bị cảm cúm. Vậy đâu là dấu hiệu nhận biết cảm cúm khi mang thai nhanh nhất?

Đâu là "thời điểm vàng" trong cấp cứu người ngộ độc thuốc diệt cỏ? 

14:31:25 26/10/2020
Thông tin từ Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hòa Bình, bệnh viện đang tiếp nhận 3 trường hợp bệnh nhân bị ngộ độc thuốc diệt cỏ Paraquat. Mặc dù trên thế giới hay tại Việt Nam đã cấm sử dụng loại thuốc diệt cỏ này, nhưng vẫn có nhiều trường hợp ...

Những 'đại kỵ' khi ăn dứa, biết mà tránh khỏi 'rước họa vào thân' 

14:26:45 26/10/2020
Quả dứa có nhiều dưỡng chất, vitamin tốt cho cơ thể. Thế nhưng ăn dứa thế nào để bổ chứ không hại là điều mà không phải ai cũng biết.

Ăn tối cho 'kẻ thù' có hoàn toàn đúng? 

14:22:36 26/10/2020
Chúng ta thường có quan niệm ăn sáng cho mình, ăn trưa cho bạn, ăn tối cho kẻ thù, nên nhiều chị em chọn phương pháp nhịn ăn tối để giảm cân. Tuy nhiên, quan niệm này có hoàn toàn đúng?.

Người sống lâu, khoẻ mạnh thường có 4 đặc điểm khi ăn 

14:19:54 26/10/2020
Ăn uống lành mạnh là một trong những bí quyết chính để có một cuộc sống trường thọ. Nếu cũng có 4 đặc điểm khi ăn giống những người trường thọ này thì chắc chắn bạn sẽ sống lâu khỏe mạnh.

Làm gì khi bị nước “ăn” chân do ngâm trong mưa lũ? 

13:34:08 26/10/2020
Bệnh do các chủng nấm có mặt trong đất hoặc từ người khác lây sang. Ẩm ướt da là điều kiện thuận lợi gây bệnh...

Ngũ cốc lợi sữa nào tốt nhất cho mẹ sau sinh hiện nay?

13:30:01 26/10/2020
Sữa mẹ là nguồn dưỡng chất quan trọng cho trẻ sơ sinh. Chính vì thế, thiếu sữa là vấn đề khiến nhiều mẹ đau đầu thậm chí trầm cảm nếu không được khắc phục. Có rất nhiều cách để đảm bảo nguồn sữa cho con. Trong đó, ngũ cốc lợi sữa là lựa...

Cách làm siro ho để phòng ngừa, trị ho hiệu quả tại nhà 

13:26:36 26/10/2020
Khi bị viêm họng, viêm amidan, viêm phế quản, ho - đờm - đau rát họng, mất tiếng, khản tiếng, nhiệt miệng, bạn có thể khắc phục bằng siro ho tự làm ở nhà theo cách dưới đây

6 kíp mổ phối hợp cứu cô gái bị xe đầu kéo cán

13:22:21 26/10/2020
chị H. đi xe máy và va chạm với xe đầu kéo container. Sau khi ngã xuống đường, nữ bệnh nhân bị bánh xe đầu kéo cán lên người.

Có thể bạn quan tâm

10 sự kiện định hình cuộc đua vào Nhà Trắng

Thế giới

00:29:24 27/10/2020
Cuộc đua năm nay vốn đã được xem là hành trình đầy kịch tính vì Trump tiếp tục tham gia, nhưng không ai ngờ Covid-19 có thể đảo lộn chiến dịch của ông đến vậy.

Miền Trung chạy đua với bão Molave

Đời sống

00:26:55 27/10/2020
Hơn một ngày nữa bão Molave vào đất liền nhưng người dân Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi... đưa bao cát, bao nylon chứa nước lên mái nhà phòng chống.

Liên Quân Mobile: Cộng đồng chỉ ra "ván 6 tự hủy" của Team Flash, fan lo lắng "thua như bị ai đó ép"

Esport

23:59:52 26/10/2020
Team Flash nhận thất bại gây sốc trước BOX Gaming nhưng quá nhiều những hạt sạn được cộng đồng Liên Quân chỉ ra ở cuộc lật đổ này.

Đang đi đẻ, Đông Nhi vẫn kêu gọi được hơn 300 triệu đồng ủng hộ miền Trung chống lũ

Sao việt

23:38:53 26/10/2020
Tinh thần lá lành đùm lá rách của Đông Nhi được nhiều người tán thưởng trên MXH.

Ăn quá nhiều những loại quả này bảo sao da nổi mụn 'chi chít' lại sạm đen như cháy nắng

Làm đẹp

23:32:47 26/10/2020
Hoa quả rất tốt cho con người nhưng khi ăn quá nhiều sẽ gây ra tác dụng phụ trên da

Lý do cô dâu hiện đại chuộng vương miện cưới

Thời trang

23:26:35 26/10/2020
Mùa cưới năm nay, việc sử dụng vương miện để tôn lên nhan sắc cô dâu trong ngày trọng đại đang là xu hướng được phái đẹp yêu thích.

Park Min Young bị chê mặt đơ, mặc đồ xấu

Phong cách sao

23:25:40 26/10/2020
Trong khi Park Min Young bị chê diện đồ quê mùa, Dara vẫn thể hiện được nét quý phái tại sự kiện của tạp chí W Korea.

Huyền thoại khuyên Juventus tấn công tổng lực trước Barca

Bóng đá thế giới

23:20:18 26/10/2020
Huyền thoại Bianconeri đã thúc giục người đồng đội cũ Andrea Pirlo thay đổi hệ thống chiến thuật khi tiếp đón Blaugrana.

Mô hình nuôi cá trên mặt trăng đang dần thành hiện thực

Chuyện lạ

23:14:37 26/10/2020
Tiến sỹ Cyrille Przybyla, nhà khoa học dẫn dắt chương trình Lunar Hatch với tham vọng giúp các phi hành gia nuôi cá trong không gian.