Thủ tướng Starmer nói sẽ thay đổi nước Anh, nhưng t.iền đâu để làm việc đó?
Ngay khi tiếp quản số 10 Downing, Ông Keir Starmer tuyên bố sẽ thay đổi nước Anh, thúc đẩy tăng trưởng và giải quyết nhiều vấn đề xã hội tồn đọng.
Song, những ràng buộc ngày càng tăng về ngân sách có thể buộc Thủ tướng Starmer phải lựa chọn giữa việc tăng thuế hoặc cắt giảm chi tiêu, nếu ông muốn thực hiện lời hứa ấy.
Những mục tiêu tham vọng
Năm 2010, sau khi cử tri phế truất đảng Lao động Anh khỏi quyền lực, Liam Byrne – một viên chức kho bạc cấp cao, đã để lại một tờ giấy viết tay cho người kế nhiệm đến từ đảng Bảo thủ. “Tôi e là không có t.iền”, tờ giấy viết.
Ông Keir Starmer phát biểu tại Văn phòng Thủ tướng sau chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử. Ảnh: Getty Images.
Hiện nay, khi đảng Lao động trở lại nắm quyền, họ phải gánh chịu một tình huống tương tự như năm 2010: Thiếu kinh phí để giải quyết vô số thách thức kinh tế và xã hội của Vương quốc Anh.
Giống như nhiều nước phương Tây, Anh đang phải gánh chịu hậu quả của đại dịch và cuộc xung đột ở Ukraine, gây tổn hại đến nền kinh tế, đẩy giá năng lượng tăng cao và gây căng thẳng cho ngân sách. Chính phủ đảng Bảo thủ sắp mãn nhiệm đã tăng chi tiêu công để ứng phó, tăng thuế lên mức cao nhất trong thời kỳ hậu chiến và đẩy nợ lên mức cao nhất của Anh trong 6 thập kỷ, theo dữ liệu từ Viện Nghiên cứu tài chính, một cơ quan tư vấn có trụ sở tại London.
Đối với tân Thủ tướng Keir Starmer, điều này đặt ra một vấn đề. Ông đã dành 2 năm qua để đi khắp Vương quốc Anh, hứa với cử tri rằng ông sẽ khởi động lại nền kinh tế, củng cố cơ sở hạ tầng đang xuống cấp của đất nước và sửa chữa dịch vụ y tế do nhà nước điều hành quá tải, phải vật lộn với tình trạng tồn đọng hàng triệu người đang chờ gặp bác sĩ.
Trong bài phát biểu đầu tiên với tư cách thủ tướng, ông Starmer tái khẳng định tầm nhìn đầy tham vọng của mình.
“Không nghi ngờ gì nữa, chúng ta sẽ xây dựng lại nước Anh, với sự giàu có được tạo ra trong mọi cộng đồng, [dịch vụ y tế] của chúng ta sẽ trở lại bình thường, hướng đến tương lai, biên giới an toàn, đường phố an toàn hơn”, ông nói. “Và, từng viên gạch một, chúng ta sẽ xây dựng lại cơ sở hạ tầng, xây các trường học và cao đẳng đẳng cấp thế giới, những ngôi nhà giá rẻ mà tôi biết là những thành phần của hy vọng cho những người lao động”.
Di sản kinh tế đáng thất vọng
Các nhà phân tích cho biết, việc thực hiện tất cả những cam kết đó mà không có tăng trưởng nhanh hơn hoặc các sáng kiến chi tiêu mới sẽ là một thách thức, đặc biệt là đối với một đảng thường dựa vào chi tiêu công để mang lại kết quả cho cử tri.
Một bệnh viện ở Tây London đang gặp khó khăn vì thiếu nhân lực. Ảnh: Zuma Press.
Video đang HOT
Thủ tướng Keir Starmer đã được trao “di sản kinh tế tồi tệ nhất trong lịch sử nước Anh sau chiến tranh”, tiến sĩ Mujtaba Rahman – Giám đốc khu vực châu Âu tại Công ty tư vấn rủi ro chính trị Eurasia Group, cho biết. “Nó sẽ trở nên khá thách thức đối với ông ấy”.
Nợ công của Anh đã tăng vọt dưới thời cả chính phủ Bảo thủ và Lao động trước đây. Hiện tại, nợ công là 101% tổng sản phẩm quốc nội, tăng so với mức trung bình chỉ dưới 40% trong giai đoạn từ năm 1980 đến năm 2008.
Và, nhu cầu đối với tài chính công của Anh sẽ chỉ tăng lên: Dân số già đi đòi hỏi nhiều dịch vụ chăm sóc sức khỏe hơn. Anh cũng đang chịu áp lực phải chi nhiều hơn cho quốc phòng để ứng phó với những biến động địa chính trị mạnh mẽ từ cuộc xung đột Nga – Ukraine. London cũng cần nguồn tài chính lớn để đẩy mạnh chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch. Những yêu cầu bức thiết ấy, kết hợp cùng tăng trưởng yếu và giá năng lượng cao, đang trở thành “một hỗn hợp độc hại đối với tài chính công”, IFS cho biết trong một nghiên cứu vào tháng 6.
Các bác sĩ trẻ biểu tình đòi tăng lương bên ngoài Văn phòng Thủ tướng. Ảnh: Zuma Press.
Điều đó có nghĩa là chính quyền của Thủ tướng Starmer sẽ phải cắt giảm hàng chục tỷ bảng dành cho dịch vụ công mỗi năm trừ khi muốn tăng thêm thuế hoặc nợ, những động thái có thể khiến thị trường tài chính lo sợ. “Những quyết định lớn về quy mô và hình dạng của nhà nước sẽ cần phải được đưa ra”, IFS cho biết.
Vương quốc Anh phải luôn cảnh giác với mức nợ của mình. Chỉ 2 năm trước, thủ tướng lúc bấy giờ là Liz Truss đã gây ra một cuộc chạy đua trên đồng bảng Anh bằng cách công bố các khoản cắt giảm thuế khiến tài chính công gặp rủi ro. Phản ứng của thị trường rất nhanh và bà Truss đã mất chức chỉ trong vài tuần.
Vì thế, Thủ tướng Keir Starmer đã cố gắng quản lý kỳ vọng về những gì chính phủ của ông có thể đạt được trong ngắn hạn. “Chúng tôi muốn thay đổi. Chúng tôi muốn mang lại hy vọng. Nhưng, chúng tôi cũng đang cố gắng thực tế và trung thực về di sản mà chính phủ này để lại”, Pat McFadden – một phụ tá hàng đầu của ông Starmer nói với BBC.
Ông Starmer, trong nỗ lực xóa bỏ hình ảnh của đảng Lao động như một đảng đ.ánh thuế và chi tiêu quá nhiều, chỉ đưa ra mức tăng thuế có mục tiêu để vá víu các dịch vụ công của quốc gia và cam kết kiểm soát nợ công. Ông và bà Rachel Reeves – tân Bộ trưởng Tài chính cho biết họ sẽ xây thêm nhà, giảm nhập cư, tài trợ cho cơ sở hạ tầng năng lượng xanh mới và giúp mọi người dễ dàng hơn trong việc đặt lịch hẹn trong hệ thống y tế.
Nhưng, trong suốt chiến dịch, đảng Lao động đã phải thu hẹp kế hoạch của mình, từ bỏ ý tưởng vay 28 tỷ bảng, để tài trợ cho một đạo luật tương đương với Đạo luật Giảm lạm phát của Mỹ.
Không rõ đảng Lao động sẽ tài trợ cho các lời hứa của mình như thế nào, vì họ cũng đã cam kết giảm nợ chính phủ theo tỷ lệ phần trăm GDP. Chắc chắn, họ sẽ thừa hưởng từ đảng Bảo thủ sắp rời đi các khoản cắt giảm chi tiêu theo kế hoạch khoảng 26 tỷ USD từ năm 2025 đến năm 2027.
Nhưng, chính phủ mới sẽ phải tìm thêm t.iền để đối phó với chi phí chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng và chi tiêu quân sự bổ sung. Khi số người già tăng lên và mọi người sống lâu hơn, chính phủ sẽ phải chi nhiều t.iền hơn cho chăm sóc sức khỏe chỉ để duy trì dịch vụ ở mức hiện tại.
Rob Wood, nhà kinh tế trưởng tại Pantheon Macroeconomics cho biết: “Thuế sẽ phải tăng trong trung hạn do tình hình tài chính công hỗn loạn và đảng Lao động sẽ rơi vào tình huống khó khăn khi phải lựa chọn giữ việc phá vỡ lời hứa giữ nguyên hầu hết các loại thuế lớn và thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế”. Chỉ có 34% cử tri ủng hộ đảng Lao động trong cuộc bầu cử tại Anh năm nay.
Phép thử “nặng đô” với đảng Lao động
Các vấn đề hiện tại đã có từ hơn một thập kỷ trước. Vào năm 2010, chính phủ đảng Bảo thủ đã bắt đầu một chương trình thắt lưng buộc bụng để giảm thâm hụt và nợ của chính phủ, với những tác động của các đợt cắt giảm đó vẫn còn ảnh hưởng sâu sắc trên khắp cả nước.
Thủ tướng Starmer và bà Rachel Reeves (tân Bộ trưởng Tài chính Anh) sẽ đối mặt những thách thức lớn về ngân sách. Ảnh: Zuma Press.
Chính quyền địa phương cắt giảm chi tiêu cho các dịch vụ thanh, thiếu niên và trung tâm t.rẻ e.m tới mức hơn ba phần tư ngân sách trong khoảng thời gian từ năm 2010 đến năm 2023. Số lượng các vụ án tồn đọng tại Tòa án Hoàng gia đang ở mức cao nhất trong hồ sơ sau khi ngân sách bị cắt giảm. Mật độ tù nhân trong các nhà tù đang gần đạt mức cao nhất và một số kẻ tội phạm đang được thả sớm để nhường chỗ cho người mới.
Khoảng 6,3 triệu người ở Anh đang chờ đợi để được khám bệnh và thường mất nhiều giờ hoặc thậm chí nhiều ngày để được khám tại phòng cấp cứu. Thành công của Anh trong việc chẩn đoán nhanh các trường hợp ung thư đang tụt hậu so với các nước khác.
Ông Starmer đã hứa với cử tri rằng sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Ảnh: The Independent.
Nhiều người Anh đang sốt ruột chờ đợi sự thay đổi. Năm năm qua đ.ánh dấu nhiệm kỳ quốc hội đầu tiên kể từ khi có số liệu thống kê vào những năm 1950 chứng kiến mức sống giảm sút, vì lạm phát làm xói mòn thu nhập. Lạm phát hiện đang giảm xuống. Nhưng, nhiều người Anh bình thường đang gặp khó khăn hơn và nền kinh tế chỉ tăng trưởng rất chậm: trung bình 1,3% kể từ năm 2016.
Nhiều t.iền hơn không phải là câu trả lời duy nhất. Ví dụ, kể từ năm 2019, số lượng bác sĩ và y tá đã tăng 20%, nhưng số lượng bệnh nhân tồn đọng vẫn còn lớn.
Thủ tướng Starmer đã lập luận rằng hệ thống y tế có thể được vận hành hiệu quả hơn – ông muốn đảm bảo có thêm 40.000 cuộc hẹn mỗi tuần vào buổi tối và cuối tuần, được chi trả bằng cách trấn áp những kẻ trốn thuế. Đảng Lao động cũng sẽ làm việc với các công ty y tế tư nhân để giảm tình trạng tồn đọng.
Thủ tướng Starmer cũng đang nhắm đến những thay đổi về mặt cấu trúc, chẳng hạn như cải cách các quy định quy hoạch nặng nề của Anh – vốn thường xuyên ngăn cản sự phát triển mới, từ nhà ở đến đường sắt. Liệu ông có thể thực hiện những lời hứa đó hay không, nhất là khi những chính sách như vậy thường phải đối mặt với sự phản đối mạnh mẽ của địa phương?
Những gì Thủ tướng Starmer sắp làm sẽ cho thấy phần nào lời đáp. Và, hành trình hiện thực hóa các cam kết thúc đẩy tăng trưởng của ông có thể xem như phép thử lớn nhất đối với đảng Lao động, trong lần trở lại nắm quyền sau 14 năm đóng vai “kép phụ” trên chính trường nước Anh
100 ngày thử thách đối với ông Keir Starmer
Chiến thắng bầu cử vang dội đã mang về niềm vui rất lớn cho ông Keir Starmer và Công đảng sau 14 năm ngồi trên băng ghế của phe đối lập.
Nhưng con đường phía trước đang có rất nhiều khó khăn chờ đợi chính phủ mới của Anh.
Lãnh đạo Công đảng Anh Keir Starmer phát biểu sau khi kết quả bầu cử được công bố tại London ngày 5/7/2024. Ảnh: Reuters/TTXVN
Với việc giành được 412 trong tổng số 650 ghế tại Hạ viện, tăng 210 ghế so với cuộc bầu cử năm 2019, Công đảng tại Anh đã giành quyền thành lập chính phủ đa số, đảm bảo có thể thông qua các đạo luật tại Hạ viện mà không gặp khó khăn. Lãnh đạo Keir Starmer đã chính thức trở thành Thủ tướng mới của Anh sau chiến thắng vang dội trước đảng Bảo thủ cầm quyền này. Theo giới phân tích chính trị, chiến thắng "long trời lở đất" của Công đảng do ông Starmer lãnh đạo là do Công đảng đã đưa ra được những chính sách đi kèm với một loạt các biện pháp có thể giải quyết được những mong muốn cấp thiết hiện nay của người dân Anh.
Trong cương lĩnh tranh cử "Thay đổi", Công đảng cam kết chính phủ mới sẽ tập trung vào 12 chính sách quan trọng, gồm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao mức sống cho người dân; kế hoạch chống thất thu thuế 8 tỷ bảng (10,25 tỷ USD); tăng thuế đối với trường tư để nâng cao giáo dục công lập; nâng cấp cơ sở hạ tầng, xây dựng 300.000 ngôi nhà/năm; cấm bán xe chạy xăng và dầu diesel vào năm 2030; hủy kế hoạch Rwanda, thành lập Bộ chỉ huy An ninh biên giới, đồng thời phối hợp với các nước châu Âu để giải quyết tận gốc rễ vấn đề buôn người; chi 23,7 tỷ bảng cho các sáng kiến xanh; cam kết tuyệt đối với răn đe hạt nhân và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO); bổ sung 40.000 cuộc hẹn khám và phẫu thuật/tuần; hỗ trợ người lao động phải nghỉ việc để chăm sóc người thân; đẩy nhanh việc giải quyết các vụ án h.iếp d.âm, hiện con số tồn đọng đã lên đến 68.000 vụ; xử lý tình trạng phe vé, đảm bảo người dân mua được vé tham dự các sự kiện văn hóa với giá hợp lý.
Đáng chú ý, Công đảng cam kết sẽ cải tổ sâu rộng hệ thống chăm sóc y tế để đảm bảo cung cấp bổ sung 40.000 cuộc hẹn khám, chụp chiếu và điều trị bệnh mỗi tuần bằng cách khuyến khích và chi thêm t.iền để nhân viên y tế làm thêm giờ, bổ sung thiết bị y tế, đào tạo thêm hàng nghìn y bác sĩ và đặc biệt là nguồn kinh phí chi cho kế hoạch này sẽ được bù đắp từ các biện pháp chống trốn thuế thay vì tăng thuế hay cắt giảm ngân sách hoạt động từ các lĩnh vực khác.
Theo số liệu của Dịch vụ Y tế quốc gia (NHS), tính đến cuối năm 2023, số bệnh nhân chờ điều trị lên đến 7,6 triệu người, tăng gấp 3 lần so với năm 2010, trong đó nhiều bệnh nhân đã phải chờ 18 tuần để được điều trị. Trong bối cảnh này, việc Công đảng đưa ra cam kết đặc biệt quan tâm giải quyết vấn đề quá tải kéo dài của hệ thống chăm sóc y tế và sức khỏe của người dân đã thu hút được sự ủng hộ của cử tri. Đây được coi là một trong những lý do mang lại chiến thắng cho Công đảng, khi lợi ích của người dân được đặt lên hàng đầu.
Theo tờ Telegraph, trong vòng 100 ngày sau khi nhậm chức, chính phủ mới sẽ có chương trình nghị sự dày đặc, gồm hủy kế hoạch Rwanda, thay vào đó thành lập Bộ chỉ huy An ninh biên giới để giải quyết nạn nhập cư bất hợp pháp; thành lập công ty sản xuất điện xanh thuộc sở hữu công Great British Energy để thúc đẩy phát triển năng lượng sạch; áp thuế VAT đối với học phí trường tư và tuyển 6.500 giáo viên trường công; đàm phán với các công ty và tổ chức công đoàn để nâng cao quyền lợi cho người lao động; xây dựng luật cấm bán t.huốc l.á cho thiếu niên.
Chính phủ cũng sẽ tổ chức hội nghị thượng đỉnh Cộng đồng Chính trị châu Âu; dự hội nghị thượng đỉnh NATO tại Mỹ; đ.ánh giá các mối đe dọa an ninh; đưa ra chiến lược chống chủ nghĩa bài Do Thái và bài Hồi giáo; đ.ánh giá chiến lược quốc phòng nhằm ngăn chặn tấn công mạng, thông tin sai lệch, nguy cơ bị tấn công vào cơ sở hạ tầng quan trọng dưới nước.
Tuy nhiên, chính phủ của Thủ tướng Starmer được cho là sẽ gặp không ít khó khăn trong quá trình hiện thực hóa các cam kết bầu cử của mình. Theo phân tích của Viện Chatham House, nhiều khó khăn đang chờ đợi chính phủ của tân Thủ tướng Anh trong lĩnh vực an ninh và đối ngoại. Về quốc phòng, Công đảng cam kết duy trì răn đe hạt nhân, chi 2,5% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) cho quốc phòng, đáp ứng các cam kết với NATO, tiếp tục viện trợ và hỗ trợ quân sự cho Ukraine. Tuy nhiên, để đóng vai trò dẫn đầu trong NATO, Anh có thể phải nâng chi tiêu cho quốc phòng lên mức 3% GDP vì con số cam kết 2,5% GDP dự kiến chỉ đảm bảo chi cho kế hoạch mua sắm trang thiết bị quân sự trong 10 năm. Đứng trước thực tế này, Chính phủ Anh sẽ phải chọn một trong hai phương án tăng chi tiêu quốc phòng hoặc giảm cam kết về quốc phòng an ninh, một lựa chọn có thể đe dọa đến vai trò quốc tế và an ninh của Anh.
Về quan hệ đối tác với EU và an ninh châu Âu, Công đảng cho biết sẽ điều chỉnh chính sách đối ngoại với EU, trong đó Anh sẽ tìm kiếm một hiệp ước an ninh mới với châu Âu, nhưng chưa cung cấp thêm chi tiết ngoài các cam kết như tăng cường tham vấn thường xuyên. Tăng cường năng lực công nghiệp quốc phòng có thể là một lĩnh vực hợp tác của Anh với EU, nhưng các sáng kiến của EU như Chiến lược Công nghiệp quốc phòng châu Âu nhằm củng cố các ngành công nghiệp ở các nước thành viên EU lại đang loại trừ sự tham gia của các nước thứ ba, gồm Anh. Điều này có thể cản trở bất kỳ nỗ lực nào nhằm tạo ra một cơ sở công nghiệp quốc phòng châu Âu rộng lớn hơn có sự góp mặt của Anh.
Việc Anh tham gia giải quyết các thách thức toàn cầu, bao gồm nghèo đói và biến đổi khí hậu, được cho sẽ tạo áp lực đối với chính phủ của ông Starmer. Một số lãnh đạo Công đảng thừa nhận cạnh tranh địa chính trị ngày càng gia tăng và quá trình chuyển đổi khí hậu đang khiến mối quan hệ giữa các cường quốc tầm trung và các nước Nam bán cầu trở nên quan trọng hơn về mặt chiến lược, đồng thời có khả năng làm thay đổi trật tự thương mại toàn cầu. Nhưng với khoản ngân sách dự kiến chỉ vào khoảng 0,7% GDP để chi cho viện trợ phát triển quốc tế và phần lớn số t.iền này đang được chi cho người xin tị nạn tại Anh, chính phủ của tân Thủ tướng Starmer được cho là sẽ gặp phải những hạn chế đáng kể trong việc nâng cao vai trò và ảnh hưởng của Anh trên trường quốc tế nếu không có những điều chỉnh đối với ngân sách viện trợ phát triển quốc tế.
Quan hệ với các nước lớn như Mỹ và Trung Quốc nằm trong những vấn đề cần Thủ tướng Starmer giải quyết ngay trong những ngày đầu cầm quyền. Chỉ 5 ngày sau cuộc bầu cử tại Anh, ông Starmer sẽ đến Mỹ để dự hội nghị thượng đỉnh NATO. Tại đây, ông Starmer sẽ cố gắng thuyết phục Nhà Trắng tiếp tục hỗ trợ Ukraine không chỉ vì chủ quyền của Kiev mà còn vì an ninh của châu Âu, nhưng đồng thời ông sẽ phải làm rõ chính xác thời điểm Anh nâng mức chi 2,5% GDP cho quốc phòng, từ mức hiện tại là 2,3%, một nội dung mà Công đảng vẫn còn bỏ ngỏ từ lúc tranh cử cho đến nay.
Với Trung Quốc, Thủ tướng Starmer dự kiến sẽ tiến hành đ.ánh giá lại mối quan hệ của Anh với cường quốc châu Á ngay trong 100 ngày đầu cầm quyền. Tuy nhiên, trong bối cảnh căng thẳng giữa Trung Quốc và Mỹ ngày càng sâu sắc, Anh đang đứng trước hai lựa chọn khó khăn, hoặc ủng hộ các chính sách của đồng minh Mỹ hoặc tiếp tục duy trì quan hệ với Trung Quốc, đối tác thương mại trị giá hơn 90 tỷ USD trong năm vừa qua. Ông sẽ phải chọn đứng về phía nào nhiều hơn để phù hợp với mục tiêu theo đuổi tăng trưởng kinh tế của mình.
Rõ ràng, chiến thắng bầu cử vang dội đã mang về niềm vui rất lớn cho ông Starmer và Công đảng sau 14 năm ngồi trên băng ghế của phe đối lập. Nhưng con đường phía trước đang có rất nhiều khó khăn chờ đợi chính phủ mới của Anh.
Hàn Quốc, Anh cam kết thực hiện 'Thỏa thuận Phố Downing' Ngày 12/7, Văn phòng Tổng thống Hàn Quốc thông báo bên lề Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) được tổ chức tại Washington (Mỹ), Tổng thống nước này Yoon Suk Yeol đã gặp tân Thủ tướng Anh Keir Starmer - người vừa nhậm chức hồi đầu tháng này. Tòa nhà Văn phòng Tổng thống Hàn Quốc...