Những tín hiệu thăm dò
Cuộc xung đột quân sự tại Ukraine không đơn thuần là bước sang năm thứ ba mà những chi phí khổng lồ cho cuộc chiến này đang và sẽ gây ra những ảnh hưởng to lớn đến nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt là châu Âu.
Binh sĩ Ukraine tìm kiếm đầu đạn chưa phát nổ sau giao tranh với lực lượng Nga tại thủ đô Kiev ngày 26/2/2022. Ảnh: AFP/TTXVN
Cuối năm ngoái, Liên hợp quốc (LHQ) ước tính tổng chi phí tái thiết và phục hồi Ukraine là khoảng 486 tỷ USD, tăng so với ước tính năm 2022 là 411 tỷ USD. Ngân hàng Thế giới (WB) cho biết từ đầu cuộc chiến đến cuối năm 2023, “thiệt hại trực tiếp ở Ukraine hiện đã lên tới gần 152 tỷ USD, trong đó nhà ở, giao thông, thương mại và công nghiệp, năng lượng và nông nghiệp là những lĩnh vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất”.
Chính phủ Ukraine ước tính năm 2024 nước này cần khoảng 15 tỷ USD cho các ưu tiên tái thiết và phục hồi ngay lập tức ở cả cấp quốc gia và cộng đồng, đặc biệt là việc hỗ trợ và huy động khu vực tư nhân cùng với việc khôi phục nhà ở, cơ sở hạ tầng “mềm” và dịch vụ, năng lượng và giao thông vận tải. Một báo cáo của Ủy ban Cứu hộ quốc tế (IRC) cho thấy một khu vực có diện tích tương đương với cả nước Romania đang đầy rẫy bom mìn và vụ nổ đ.ập Nova Kakhkova đã khiến 600.000 ha đất canh tác không có nước tưới.
Với Nga, một ước tính gần đây của Lầu Năm Góc cho rằng Moskva đến nay đã chi 211 tỷ USD để trang bị, triển khai và duy trì các hoạt động quân sự ở Ukraine. Bên cạnh chi tiêu quân sự, nền kinh tế Nga còn bị ảnh hưởng các lệnh cấm vận và biện pháp của phương Tây, trong đó Liên minh châu Âu (EU) vừa áp đặt gói trừng phạt thứ 14 đối với LB Nga.
Hiện EU cùng các nước Nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7) và Australia phong tỏa số t.iền hơn 320 tỷ USD của Ngân hàng Trung ương Nga. Ngoài ra, 70% tài sản của ngân hàng này và khoảng 20 tỷ euro (hơn 21,6 tỷ USD) tài sản của hơn 1.500 cá nhân và tổ chức đang chịu lệnh trừng phạt của phương Tây.
Trong khi đó, ngân sách quân sự toàn cầu năm ngoái đã lên tới 244.000 tỷ USD, cao hơn gần 7% so với năm 2022. Đây là mức tăng mạnh nhất theo năm kể từ năm 2009. Đối với mọi đàn ông, phụ nữ và t.rẻ e.m, chi tiêu quân sự trên thế giới hiện đang ở mức cao nhất kể từ khi kết thúc Chiến tranh Lạnh – 306 USD/người. Riêng Mỹ, năm 2024 đã phân bổ 886 tỷ USD cho quốc phòng, tăng hơn 8% trong hai năm.
Đó là mới chỉ nói tới cuộc xung đột ở Ukraine, trong khi theo thống kê được đưa ra trong bức thư ngỏ mà hơn 50 nhân vật đạt giải Nobel vừa ký để kêu gọi chấm dứt các cuộc xung đột và xây dựng hòa bình, có ít nhất 55 cuộc xung đột vũ trang hiện đang diễn ra trên thế giới. Bức thư nhấn mạnh lần đầu tiên kể từ Chiến tranh Thế giới thứ hai, số người t.hiệt m.ạng và bị thương ở châu Âu có thể vượt ngưỡng 1 triệu người. Mức tăng chi tiêu cho vũ khí tương đương với chi phí cần thiết để ngăn chặn nạn đói trên toàn hành tinh trong 80 năm.
Trong bối cảnh đó, những tín hiệu về khả năng nối lại đàm phán nhằm chấm dứt cuộc xung Ukraine được đặc biệt quan tâm. Về phía Ukraine, Tổng thống nước này Volodymyr Zelensky tại cuộc gặp quan chức Vatican ngày 23/7 tại Kiev, cho biết ông hiểu sự cần thiết phải chấm dứt xung đột càng sớm càng tốt.
Trước đó, Tổng thống Zelensky tuyên bố đại diện của Nga cần phải có mặt tại hội nghị thượng đỉnh hòa bình Ukraine lần thứ hai. Ngày 24/7, trong chuyến thăm Trung Quốc, Ngoại trưởng Ukraine, ông Dmytro Kuleba tuyên bố Ukraine đang chuẩn bị cho các cuộc đàm phán với Nga, đồng thời nhấn mạnh “các cuộc đàm phán cần phải hợp lý, mang tính thực chất và hướng tới mục tiêu đạt được nền hòa bình công bằng và lâu dài”. Theo tờ New York Times của Mỹ, lãnh đạo Ukraine đang xây dựng một kế hoạch nhằm ngăn chặn xung đột với Nga thông qua đàm phán hòa bình.
Video đang HOT
Về phía Nga, Tổng thống Vladimir Putin trong cuộc hội đàm với Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi thăm Nga ngày 9/7 đã nhắc lại rằng Moskva luôn để ngỏ cánh cửa đối thoại.
Trước đó, phát biểu bên lề hội nghị Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) diễn ra ở Kazakhstan đầu tháng này, Tổng thống Putin cho rằng xung đột Ukraine khó chấm dứt thông qua hòa giải, nhưng Nga vẫn hoan nghênh việc hòa giải.
Hồi tháng 6, Tổng thống Putin đã đưa ra các điều kiện để chấm dứt giao tranh và bắt đầu đàm phán, trong đó có việc rút quân Ukraine khỏi các tỉnh Donetsk, Lugansk, Kherson và Zaporizhzhia, công nhận các vùng lãnh thổ này là của Nga và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của phương Tây đối với Moskva. Theo Tổng thống Putin, Nga sẵn sàng ngồi vào bàn đàm phán ngay lập tức, nhưng các điều kiện có thể thay đổi theo thời gian.
Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov cũng nhấn mạnh Moskva sẵn sàng tìm kiếm sự cân bằng lợi ích để giải quyết cuộc khủng hoảng hiện nay ở Ukraine. Ngày 25/7, phản ứng về những tuyên bố của Ukraine về đàm phán, người phát ngôn Điện Kremlin, Dmitry Peskov khẳng định Nga sẵn sàng đàm phán với Ukraine về việc chấm dứt xung đột.
Hỗ trợ cho những tín hiệu đó là nỗ lực của cộng đồng quốc tế nhằm khai thông bế tắc, thúc đẩy các bên sớm quay trở lại bàn đàm phán, trong đó phải kể tới chuyến công du của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi tới Nga. Đặc biệt là các hoạt động ngoại giao con thoi của Thủ tướng Hungary Viktor Orban ngay sau khi Hungary nhậm chức Chủ tịch luân phiên Liên minh châu Âu (EU) trong 6 tháng cuối năm.
Thủ tướng Orban đã tới Kiev để gặp Tổng thống Ukraine rồi sau đó đến Moskva để đối thoại với Tổng thống LB Nga. Tiếp đó, ông đến Bắc Kinh, tới Mỹ dự hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), mang theo thông điệp rằng giải pháp cho cuộc chiến ở Ukraine không nằm trên chiến trường mà trên bàn đàm phán.
Có thể thấy, sự thay đổi lớn nhất ở đây là việc Ukraine dường như đã “hạ giọng” so với quan điểm khăng khăng từ chối hòa đàm lâu nay. Ông Zelensky cũng không loại trừ khả năng đàm phán trực tiếp với Tổng thống Nga Putin, mặc dù hai năm trước ông đã ký sắc lệnh cấm các cuộc đàm phán như vậy. Giới phân tích cho rằng những diễn biến chính trị tại một số nước đồng minh chủ chốt của Ukraine đã tác động dẫn tới sự thay đổi này.
Tại Mỹ, đương kim Tổng thống Joe Biden, người ủng hộ mạnh mẽ Ukraine, đã rút lui khỏi cuộc đua vào Nhà Trắng, trong khi tỷ phú Donald Trump, người được đảng Cộng hòa đề cử ra tranh chức tổng thống trong cuộc bỏ phiếu tháng 11 tới, từng tuyên bố rằng ông sẽ kết thúc chiến tranh rất nhanh nếu giành chiến thắng trong cuộc bầu cử, có thể đồng nghĩa với việc Kiev sẽ buộc phải đàm phán với Moskva.
Tại Pháp, dù Tổng thống Emmanuel Macron từng đề cập khả năng phương Tây gửi quân đến Ukraine, song nước này hiện rơi vào bế tắc chính trị từ sau cuộc bầu cử hạ viện đầu tháng 7. Cuộc bầu cử nghị viện châu Âu (EP) cũng dẫn tới việc phe cực hữu không ủng hộ viện trợ quân sự cho Ukraine giành nhiều ghế hơn. Trong khi đó, hội nghị thượng đỉnh về hòa bình cho Ukraine lần thứ nhất tại Thụy Sĩ đã không mang lại kết quả cụ thể. Những diễn biến này có lẽ khiến giới chức Ukraine phải có những tính toán thực tế hơn.
Tuy nhiên, những tín hiệu về khả năng đàm phán mới chỉ là những chuyển động mang tính thăm dò, bởi việc thực hiện không chỉ phụ thuộc vào hai bên trên bàn đàm phán mà còn cả những nhân tố bên ngoài. Tổng thống Nga Vladimir Putin từng nhấn mạnh rằng, một trong những điều kiện để giải quyết tình hình tại Ukraine là phải dỡ bỏ tất cả các lệnh trừng phạt Moskva.
Tuy nhiên EU tuần trước đã gia hạn tất cả các biện pháp trừng phạt Nga thêm 6 tháng, đến ngày 31/1/2025. Mới đây, Bộ Ngoại giao Nga đã triệu tập Đại sứ Mỹ Lynne Tracy để bày tỏ sự phản đối và cảnh báo sẽ có hành động trả đũa trước các vụ tấn công mà Moskva cho rằng do Ukraine thực hiện bằng tên lửa ATACMS do Mỹ cung cấp. Trong bối cảnh quan hệ giữa Nga và phương Tây tiếp tục xấu đi nghiêm trọng, thậm chí có tính đối chọi về tư tưởng, để những tín hiệu về đàm phán được hiện thực hóa, có lẽ phải cần thêm những bước ngoặt mới.
Nước Mỹ, trên những lằn ranh vô hình
Một giai đoạn tương đối kỳ lạ, khi những diễn biến từ bên ngoài lãnh thổ nối nhau tác động rõ rệt đến chính trường Mỹ, cũng như ảnh hưởng tới cả chuỗi vận động trên đường đua n.óng b.ỏng - cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ sẽ chính thức diễn ra vào cuối năm.
Với sự chia rẽ trong lòng nước Mỹ được thể hiện rõ rệt trong những ngày đầu tháng 5, "cuộc chơi quyền lực" ấy hứa hẹn sẽ trở nên vô cùng căng thẳng.
Đảng Dân chủ đi tìm "vùng tránh bão"
Đương kim Tổng thống Mỹ Joe Biden được cho là sẽ cân nhắc hạn chế đề cập tới các khả năng can thiệp ở nước ngoài, vào thời điểm chuẩn bị cho cuộc bầu cử tháng 11 tới - tờ Politico hé lộ, ngày 4/5.
Dẫn lời một số quan chức Nhà Trắng, Politico cho biết: Tổng thống Biden sẽ chuyển trọng tâm chiến dịch tái tranh cử sang các vấn đề trong nước, tránh xa chủ đề xung đột quân sự tại Ukraine. Động thái này là hoàn toàn dễ hiểu, bởi dự luật viện trợ nước ngoài trị giá 95 tỷ USD, trong đó có 61 tỷ USD dành cho Kiev, đã được thông qua, sau thời gian dài bị đóng băng. Trong nhiều tháng qua, chính quyền Tổng thống Biden đã phải chật vật nhằm thuyết phục các đối thủ đảng Cộng hòa tại Quốc hội Mỹ thỏa hiệp, để có thể thông qua gói viện trợ này.
Sinh viên Mỹ cắm trại biểu tình ủng hộ Palestine.
Hiện tại, tình hình Ukraine "đã trở thành một vấn đề ít nổi bật hơn" đối với ông chủ Nhà Trắng. Với 61 tỷ USD viện trợ mới nhất, chính quyền Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky không còn cớ gì để kêu than rằng họ bị nước Mỹ "bỏ rơi" nữa, trong khi các đồng minh châu Âu cũng không còn lý do để "thoái thác" trách nhiệm (mà nước Mỹ đặt ra cho cả thế giới phương Tây) hỗ trợ Ukraine. Quan trọng hơn, khi "bút đã sa", cả các cử tri lẫn những đối thủ đảng Cộng hòa cũng sẽ tạm ngưng chỉ trích rằng chính quyền của vị đương kim tổng thống đảng Dân chủ hy sinh lợi ích của người dân Mỹ, để phục vụ một đất nước xa xôi bên kia Đại Tây Dương.
Nhưng, dĩ nhiên, để củng cố "phòng ngự" trước những biến động khó lường trên chính trường, ông Biden không nên và không thể tiếp tục mạo hiểm để câu chuyện về cuộc chiến Ukraine này được khơi lại, vào thời điểm cực kỳ nhạy cảm sắp tới. Theo một cuộc thăm dò gần đây do đài CBS News/YouGov thực hiện, 53% cử tri Mỹ ủng hộ việc gửi vũ khí và tài chính cho Ukraine, trong đó ý kiến theo từng đảng là rất khác biệt. Với các cử tri đảng Dân chủ và cử tri độc lập, tỷ lệ người ủng hộ viện trợ cho Kiev lần lượt là 74% và 50%. Trong khi đó, đa số cử tri đảng Cộng hòa (61%) tin rằng Mỹ không nên hỗ trợ quân sự cho Ukraine và 69% người ủng hộ ứng viên tổng thống đảng Cộng hòa Donald Trump cho rằng không nên hỗ trợ quân sự cho Kiev.
Bà Jennifer Palmieri, người từng là Giám đốc truyền thông trong chiến dịch tranh cử năm 2016 của cựu Ngoại trưởng Hillary Clinton, phân tích: "Những vấn đề quan trọng nhất đối với thế giới không nhất thiết là những vấn đề cấp bách đối với cử tri Mỹ. Điều cực kỳ quan trọng là chúng ta đã thông qua được các khoản viện trợ Ukraine. Nhưng, đặt cạnh những gì mọi người quan tâm trong cuộc sống hằng ngày, điều đó sẽ không được ghi nhận". Đó là một lời cảnh báo quý báu, hay đúng hơn là một giới hạn. Tổng thống Biden đã đạt được điều mà ông muốn và giờ thì ông nên tạm "quên" nó đi, để tập trung vào những vấn đề thiết thực, sát sườn khác.
Cây muốn lặng, gió chẳng đừng
Song, đặt lại trọng tâm vào những vấn đề quốc nội, trong khi diễn biến thời cuộc cứ ập tới như bão tố, lại là điều nói dễ hơn làm rất nhiều.
Ngày 2/5, với 320 phiếu thuận và 91 phiếu chống, Hạ viện Mỹ đã thông qua dự luật chống bài Do Thái, trong bối cảnh một làn sóng biểu tình bất ổn quét qua nhiều trường đại học trên khắp nước Mỹ.
Những căng thẳng chồng chất liên quan cuộc xung đột Hamas - Israel đã bùng phát thành bạo lực ngày 1/5, khi một nhóm người biểu tình ủng hộ Israel tấn công một nhóm người ủng hộ Palestine, trong khuôn viên chi nhánh Đại học Columbia tại Los Angeles (UCLA). Vụ ẩu đả xảy ra, chỉ vài giờ sau khi cảnh sát bắt giữ một nhóm người chiếm tòa nhà ở chi nhánh Đại học Columbia tại New York và giải tán khu trại biểu tình trong khuôn viên trường này. Vụ ẩu đả kéo dài vài giờ từ 11h đêm 30/4 đến rạng sáng 1/5 (giờ Mỹ) khi cảnh sát được huy động đến hiện trường. UCLA đã phải hủy toàn bộ lịch học trong ngày 1/5 và thông báo điều tra về vụ ẩu đả giữa hai nhóm biểu tình, không loại trừ khả năng sẽ có những người bị bắt giữ hoặc cho thôi học, thôi việc.
Tình trạng hỗn loạn cũng xảy ra tại Đại học Columbia chi nhánh New York, buộc lực lượng cảnh sát phải can thiệp, bắt nhiều người biểu tình chiếm giữ Hội trường Hamilton. Ngoài ra, sinh viên hàng chục trường đại học khác trên cả nước Mỹ đã tổ chức tuần hành hoặc cắm trại trong khuôn viên trường, nhằm phản đối cuộc xung đột ở Gaza, đồng thời yêu cầu các trường dừng hợp tác với những công ty ủng hộ Chính phủ Israel.
Những chuyến hàng viện trợ quân sự mới đã lại đến Ukraine, sau thời gian dài bị đóng băng.
Do đó, dự luật vừa được Hạ viện thông qua - mang tên Đạo luật Nhận thức về chống bài Do Thái (do nhóm hạ nghị sĩ lưỡng đảng đề nghị, đứng đầu là Hạ nghị sĩ Mike Lawler của đảng Cộng hòa, đại diện cho bang New York và được 15 hạ nghị sĩ Dân chủ đồng bảo trợ) có thể xem là một giải pháp tình thế cấp bách được lựa chọn, để luật hóa các hành vi phản kháng của sinh viên, cũng như tạo nền tảng pháp lý cho các hoạt động trấn áp, nhằm vãn hồi trật tự. Rời Hạ viện, đạo luật đã được chuyển ngay lên Thượng viện xem xét, để Tổng thống Joe Biden có thể ký ban hành trong thời gian sớm nhất.
Nhưng, trên thực tế, định nghĩa khái niệm bài Do Thái là "nhận thức nào đó về người Do Thái, có thể được bày tỏ bằng thù ghét người Do Thái" - do Bộ Giáo dục Mỹ sử dụng định nghĩa của Liên minh Quốc tế tưởng niệm sự kiện Holocaust về chống bài Do Thái đưa ra - lại gây không ít tranh cãi, trong bối cảnh bất ổn bùng nổ tại khuôn viên các trường đại học vừa qua. Theo đó, dù chỉ phản đối chiến dịch quân sự của Israel ở Dải Gaza (chứ không mang tư tưởng thù ghét người Do Thái), bất cứ sinh viên tham gia biểu tình phản chiến nào cũng có thể bị "dán mác" là ủng hộ chủ nghĩa bài Do Thái (anti-Semitism).
Cần phải nhấn mạnh, cho đến ngày 1/5, nghĩa là trước khi bạo lực bùng phát ở UCLA, làn sóng biểu tình tại các trường đại học ở Mỹ diễn ra hầu như ôn hòa. Mặc dù hàng trăm sinh viên và nhân viên đại học khắp nước Mỹ bị bắt, nhưng tội danh chủ yếu dành cho họ là "xâm phạm cơ sở đào tạo - giáo dục". Và, theo hình ảnh được đăng tải trên các nền tảng mạng xã hội, cuộc ẩu đả tại UCLA bắt đầu, với việc nhóm người phản đối hoạt động cắm trại biểu tình đã xông vào tấn công người biểu tình. Trong nhóm tấn công có nhiều người đeo mặt nạ và một số người có vẻ như không phải sinh viên đã ném đồ vật, phá bỏ các hàng rào bằng gỗ và thép được dựng lên để che chắn cho khu trại. Nhóm này còn hô khẩu hiệu ủng hộ người Do Thái, khi những người biểu tình ủng hộ Palestine cố gắng chống trả.
Với đà diễn biến phức tạp của các cuộc giao tranh tại Trung Đông, không loại trừ khả năng mâu thuẫn này sẽ còn âm ỉ và sẵn sàng bùng cháy trở lại giữa lòng nước Mỹ, trong tương lai gần. Tình trạng thảm họa nhân đạo - điều không thể che đậy tại Gaza, khi đặt cạnh việc cộng đồng người Do Thái ở Mỹ "cảm thấy lo lắng cho sự an toàn của bản thân", cũng như việc Đạo luật Nhận thức về chống bài Do Thái, tạo nên một bức tranh toàn cảnh hàm chứa những đường nét bi hài.
Đến đây, có lẽ chúng ta có thể hiểu thêm hàm ý của người phát ngôn chiến dịch tranh cử của Tổng thống Mỹ Joe Biden, Kevin Munoz, khi ông nhấn mạnh: Tổng thống không cần phải lựa chọn giữa các vấn đề đối nội và đối ngoại, ông có thể quản lý thực hiện hai việc cùng một lúc. Thật ra, Tổng thống Biden khó có thể tách bạch hoàn toàn giữa "ngoại giao" và "nội trị", khi có rất nhiều vấn đề liên quan mật thiết đến cả hai khía cạnh ấy. Điều duy nhất quan trọng là chính quyền của ông sẽ xử lý các vấn đề đó như thế nào, để không đ.ánh mất một lượng phiếu bầu đáng kể từ các tầng lớp có liên quan trong xã hội Mỹ.
Mà dễ hình dung hơn, có lẽ là làm thế nào để không tạo cơ hội cho đối thủ quen thuộc Donald Trump c.ông k.ích, trong những cuộc tranh luận chuẩn bị diễn ra...
IMF cảnh báo thâm hụt tài khóa của Mỹ có thể làm tăng lạm phát và gây rủi ro cho kinh tế toàn cầu Ngày 17/4, tại Hội nghị Mùa Xuân của Ngân hàng Thế giới (WB) và Quỹ T.iền tệ Quốc tế (IMF) đang diễn ra tại Washington D.C, IMF đưa ra cảnh báo thâm hụt tài khóa của Mỹ sẽ làm tăng lạm phát và có thể tạo rủi ro cho nền kinh tế toàn cầu. Người dân mua sắm tại siêu thị ở San...